MÆ°a sao băng Perseids là trận mÆ°a sao băng nổi tiếng vốn Ä‘ã được người Trung Hoa cổ đại nghi nhận từ năm 36. Chúng ta có thể quan sát được đợt mÆ°a sao băng này từ 17-7 đến 24-8 hằng năm khi Ä‘ám mây bụi cắt ngang quÄ© đạo của Trái Đất. Vào thời gian mÆ°a sao băng diá»…n ra cá»±c Ä‘iểm khoảng 12-8 hàng năm, người ta có thể đếm được trung bình 50 sao băng trong 1 giờ (Tuy nhiên theo tính toán năm nay sẽ lên đến 100 sao/giờ). Các thiên thạch nhỏ vá»›i vận tốc hÆ¡n 60km/s bốc cháy khi bay vào khí quyển của Trái Đất, để lại những vệt sáng dài trên bầu trời Ä‘ó thật là những hình ảnh đẹp khó quên đối vá»›i người quan sát.

Từ năm 1865 người ta Ä‘ã biết được nguồn gốc của trân mÆ°a sao băng này, Ä‘ó chính là Ä‘ám mây bụi và những mảnh vỡ của sao chổi 109 P/ Swift-Tuttle (S-T) trải dài trên quÄ© đạo của nó quanh hệ Mặt Trời.

Sao chổi S-T xuất hiện vào năm 1862 và được đặt tên theo 2 người khám phá ra nó là Lewis Swift và Horace Tuttle. Đây là 1 sao chổi lá»›n có chu kỳ 120-130 năm. QuÄ© đạo của nó khiến các nhà khoa học phải lo lắng vì khả năng Ä‘âm vào Trái Đất trong lần gặp gỡ tá»›i vào năm 2126.

Năm nay cá»±c Ä‘iểm của Perseids theo dá»± báo của trang IMO (International Meteor Organization | International Collaboration in Meteor Science) sẽ rÆ¡i vào 11h30m-14h00m UT ngày 12/8, chuyển sang giờ Việt Nam ta sẽ là 18h30m-21h00m cùng ngày. Rất tiếc vào thời Ä‘iểm này chòm Perseus (Anh Tiên)-tâm Ä‘iểm (Radiant) của sao băng chÆ°a mọc lên khỏi đường chân trời do Ä‘ó ta không thể quan sát được Ä‘úng vào cá»±c Ä‘iểm. Thế nhÆ°ng hãy yên tâm vì Perseids là má»™t trận lá»›n nên dù qua giờ cá»±c Ä‘iểm thì tần suất sao băng vẫn còn rất cao, ta sẽ cố chọn thời Ä‘iểm quan sát càng gần cá»±c Ä‘iểm càng tốt. Vào khoảng thời gian này chòm Perseus mọc vào khoảng 0h, nghÄ©a là theo lý thuyết ta có thể bắt đầu quan sát sao băng từ 0h, nhÆ°ng trên thá»±c tế lá»›p khí quyển dày đặc, mây và sÆ°Æ¡ng gần chân trời sẽ cản trở rất nhiều những ánh sao băng. Theo kinh nghiệm ta chỉ nên quan sát khi chòm Perseus Ä‘ã lên cao cách chân trời 30 Ä‘á»™ trở lên (Nếu dang thẳng cánh tay trÆ°á»›c mặt, 30 Ä‘á»™ tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng chiều rá»™ng của 3 nắm tay bạn). Vì vậy thời gian quan sát tối Æ°u sẽ từ lúc 2h sáng (rạng 13/8) trở Ä‘i lúc chòm Perseus (Anh Tiên) Ä‘ã lên cao khoảng 30 Ä‘á»™ khỏi chân trời Đông Bắc, và khi Ä‘ó Mặt Trăng cÅ©ng vừa lặn mất. Ngoài ra vào rạng sáng ngày 12 và 14 lân cận cÅ©ng hứa hẹn sẽ có rất nhiều sao băng.

Cách xác định chòm Perseus:

Muốn xác định được dá»… dàng, bạn nên chờ đến khoảng 3h khi chòm chòm Perseus Ä‘ã lên cao hÆ¡n. Hãy nhìn Ä‘úng hÆ°á»›ng Đông Bắc, cách chân trời khoảng 20 Ä‘á»™ (chiều rá»™ng 2 nắm tay) bạn sẽ dá»… dàng thấy được má»™t ngôi sáng màu vàng nổi bật, Ä‘ó chính là sao Capella của chòm Auriga (Ngá»± Phu). Bây giờ chếch về phía tay phải lên cao khỏi chân trời khoảng 30 Ä‘á»™ có má»™t sao nổi bật khác màu đỏ cam mang tên Aldebaran của chòm Taurus (Kim NgÆ°u), hãy kiểm tra lại Capella và Aldebaran vừa tìm cách nhau khoảng 3 nắm tay để chắc chắn. Từ 2 sao vừa tìm này bạn hãy chú ý chúng tạo vá»›i sao Algol của chòm Perseus 1 tam giác gần cân vá»›i đỉnh là Aldebaran (xem hình). Từ sao Algol chếch xuống phía dÆ°á»›i bên trái má»™t chút là sao Mirfak có Ä‘á»™ sáng gần tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng. Hai vì sao chính của chòm Perseus này sẽ giúp bạn lần ra các sao phụ khác xung quanh.

Nếu bạn chÆ°a tìm được chòm Perseus, đừng lo lắng! Quan sát mÆ°a sao băng hoàn toàn không phụ thuá»™c má»™t vị trí quá cụ thể trên bầu trời mà chỉ cần sá»± quan sát tổng quát cả vùng trời rá»™ng hÆ°á»›ng về nÆ¡i có tâm Ä‘iểm của trận. Hãy quay mặt về Ä‘úng hÆ°á»›ng Đông Bắc và nhìn cả vùng trời ấy là bạn Ä‘ã có thể yên tâm chiêm ngưỡng sao băng rồi.

Lúc 2h bầu trời có vẻ vắng lặng các ánh sao sáng, 2 sao Capella và Aldebaran Ä‘ang lấp lánh lên cao dần từ vùng trời thấp phía Đông. Nếu hÆ°á»›ng Tây lúc này không bị khuất cây cối, nhà cá»­a bạn có thể bắt gặp sao Má»™c màu vàng rất sáng cùng ánh trăng rất sát chân trời Ä‘ang dần lặn khuất. Vắng Ä‘i ánh trăng là má»™t lợi thế cho “Ä‘êm sao băng” của chúng ta. HÆ°á»›ng mặt về phía Bắc lúc này bạn sẽ thấy được trọn vẹn gia Ä‘ình Hoàng Gia gồm các chòm Cassiopeia (Tiên Hậu) vá»›i hình chữ M nghiêng đặc trÆ°ng, Cepheus (Tiên VÆ°Æ¡ng) gồm 5 sao chính hình cái nhà úp ngược, phía trên cao gần thiên đỉnh bạn sẽ bắt gặp Ô vuông lá»›n của chòm Pegasus (Phi Mã), kề bên là nàng công chúa Andromeda, con gái rượu của Tiên VÆ°Æ¡ng và Tiên Hậu. Gần phía dÆ°á»›i Andromeda chính là dÅ©ng sÄ© Perseus (Anh Tiên), người tình của nàng và cÅ©ng là tâm Ä‘iểm chú ý của chúng ta Ä‘êm nay. Phía Tây bắc lúc này ta bắt gặp lại bá»™ 3 chòm Lyra (Thiên Cầm), Cygnus (Thiên Nga), Aquila (Thiên Ưng) – Tam Giác Mùa Hè Ä‘ang chiếm lÄ©nh.

Từ 4h sáng trở Ä‘i, vùng trời sao lá»™ng lẫy mùa Ä‘ông bắt đầu hiện rõ phía trời Đông theo sau chòm Perseus. Đó là các chòm Auriga (Ngá»± Phu) vá»›i sao alpha mang tên Capella rất sáng, chòm Taurus (Kim NgÆ°u) vá»›i hình chữ V ngược đặc trÆ°ng, giữa Taurus và Perseus có má»™t cụm sao mờ lấp lánh – tinh vấn Pleiades (Thất Nữ). Nằm bên phải Auriga lúc này ta gặp gỡ chòm Orion (Lạp Há»™) quen thuá»™c mùa Ä‘ông vá»›i 3 sao thắt lÆ°ng thẳng hàng không lẫn vào Ä‘âu được.

Mời các bạn xem má»™t Ä‘oạn clip về sao băng

Hàng năm vào thời Ä‘iểm này, Trái đất bay xuyên qua quỹ đạo của má»™t sao chổi có tên Swift-Tuttle, và kết quả là má»™t màn trình diá»…n thú vị trên bầu trời có tên gọi mÆ°a sao băng Perseid.

Theo má»™t chuyên gia của Viện Vật lý, mÆ°a sao băng Perseid xảy ra từ 17 tháng 7 đến 24 tháng 8 năm 2008. Hiện tượng này được dá»± Ä‘oán đạt cá»±c đại vào ngày 12 tháng 8, chính xác vào khoảng 11 giờ GMT (tức khoảng 18 giờ ở Việt Nam). Thời gian quan sát rất tốt hiện tượng sao băng kéo dài khoảng 1 giờ, tức là từ 18 đến 19 giờ chiều tối nay.

Trong thời gian Ä‘ó, bạn có thể nhìn thấy khoảng 60 đến 100 vệt sáng chói trong hÆ¡n 1 giờ. Chúng ta có thể quan sát được tất cả từ bên này sang bên kia của bầu trời, nhÆ°ng bởi vì đường bay của quỹ đạo Trái đất nên chỉ ở bắc bán cầu má»›i quan sát được.

Theo các nhà thiên văn học, Ä‘ây là trận mÆ°a sao băng đẹp nhất trong năm. Trung bình, má»—i năm có tá»›i 10 trận mÆ°a sao băng xuất hiện trên toàn thế giá»›i vào các ngày khác nhÆ° mồng 1 - 4/5; ngày 19-23/4; ngày 1 - 6/5; ngày 9 - 11/10...

Làm thế nào để quan sát được trận mÆ°a sao băng rõ nhất?

Để quan sát rõ nét nhất, ta nên đến má»™t nÆ¡i ít bị ánh Ä‘iện làm loá bầu trời, tốt nhất là Ä‘i về vùng nông thôn, miền núi, rồi chọn vị trí không bị vật cản che khuất tầm nhìn.

Thời gian theo dõi tốt nhất là khoảng ná»­a Ä‘êm, gần sáng, kinh nghiệm quan sát bầu trời sao cho thấy, càng về khuya, bầu trời càng tối, càng dá»… nhìn sao sa. LÆ°u ý, không nên dùng kính viá»…n vọng để quan sát vì kính chỉ cho phép ta nhìn xa chứ không thể nhìn trong phạm vi rá»™ng được.

Còn ông Nguyá»…n Văn Phường cho biết: nên chọn thời Ä‘iểm 2- 3h sáng để quan sát. HÆ°á»›ng tốt nhất để quan sát là hÆ°á»›ng Đông Bắc (hÆ°á»›ng của chòm sao Anh Thiên - sao chổi Swift-Tuttle - chòm sao có sá»± va chạm tạo trận mÆ°a sao băng này).

Ông Phường cÅ©ng khẳng định: bằng mắt thường là có thể quan sát mÆ°a sao băng, không cần đến các phÆ°Æ¡ng tiện há»— trợ nhÆ° kính thiên văn.

Tuy nhiên, ông Đặng VÅ© Tuấn SÆ¡n, Chủ tịch Câu lạc bá»™ thiên văn trẻ Việt Nam lÆ°u ý: việc quan sát cá»±c đại trận sao băng này phụ thuá»™c rất lá»›n vào Ä‘á»™ tỏa sáng của Mặt Trăng và mật Ä‘á»™ mây thời Ä‘iểm Ä‘ó.

Theo nhận định của ông SÆ¡n, rạng sáng, Ä‘êm ngày 12/8, Ä‘ã có hiện tượng mây Ä‘en phủ kín- "Hy vọng, ngày 13, hiện tượng trên sẽ không có để chúng ta có thể tận mắt chứng kiến má»™t hiện tượng thiên nhiên kỳ thú này"- ông SÆ¡n nói.

(Dịch thuật Việt tổng hợp từ www.2dep.net; Google; Youtube; Vnexpress và www.khoahoc.com.vn)